મનપાંચમના મેળામાં….-રમેશ પારેખ

                આ મનપાંચમના મેળામાં 

                સૌ જાત લઈને આવ્યા છે

                કોઈ આવ્યા છે સપનું લઈને

                કોઈ રાત લઈને આવ્યા છે

                કોઈ ફુગ્ગાનું ફૂટવું લાવ્યા

                કોઈ દોરાનું તૂટવું લાવ્યા

                કોઈ અંગત ફાડી ખાનારું 

                એકાંત લઈને આવ્યા છે

                કોઈ ઝરમર ઝરમર છાંયડીઓ

                કોઈ ઉભડક ઉભડક લાગણીઓ

                કોઈ ફાળ તો

                કોઈ તંબુની નિરાંત

                લઈને આવ્યા છે

                કોઈ ધસમસતા ખાલી ચહેરે

                કોઈ ભરચક શ્વાસે ઊમટતા

                કોઈ અધકચરા

                કોઈ અણોસરા

                જજબાત લઈને આવ્યા છે

                આ પથ્થર વચ્ચે

                તરણાંનું હિજરાવું લાવ્યો

                તું ય રમેશ

                સૌના ખભે સૌ અણિયાળી

                કોઈ વાત લઈને આવ્યા છે

            -રમેશ પારેખ

રાધાનું નામ….-સુરેશ દલાલ

રાધાનું  નામ  તમે વાંસળીના  સૂર મહીં

વ્હેતું ના મેલો ઘનશ્યામ !

સાંજ  ને  સવાર  નિત  નિંદા  કરે છે ઘેલું

ઘેલું રે  ગોકુળિયું  ગામ !

વણગૂંથ્યા  કેશ  ને  અણઆંજી  આંખડી

                                કે  ખાલી બેડાંની કરે છે  વાત

લોકો  કરે   છે  શાને  દિવસ  ને   રાત

                                એક   મારા  મોહનની  પંચાત

વળી વળી નીરખે છે કુંજગલી:પૂછે છે,કેમ અલી ક્યાં ગઈ'તી આમ?

રાધાનું  નામ  તમે  વાંસળીના  સૂર મહીં  વ્હેતું ના મેલો ઘનશ્યામ !

કોણે   મૂક્યું   રે  તારે  અંબોડે   ફૂલ?

                                એની  પૂછી  પૂછીને  લિએ  ગંધ

વહે અંતરની વાત એ તો આંખ્યુંની ભૂલ

                                જોકે   હોઠોની   પાંખડીઓ  બંધ

મારે  મોંએથી   ચહે  સાંભળવા  સાહેલી

                    માધવનું   મધમીઠું  નામ

રાધાનું  નામ  તમે  વાંસળીના  સૂર મહીં

વ્હેતું ના મેલો ઘનશ્યામ !

-સુરેશ દલાલ

પાન લીલું જોયું ને…-હરીન્દ્ર દવે

પાન  લીલું   જોયું   ને  તમે  યાદ આવ્યાં

જાણે મોસમનો પહેલો વરસાદ ઝીલ્યો રામ

એક  તરણું   કોળ્યું  ને   તમે યાદ આવ્યાં

ક્યાંક  પંખી  ટહુક્યું ને તમે યાદ આવ્યાં

જાણે શ્રાવણના આભમાં ઉઘાડ થયો રામ

એક   તારો  ટમક્યો ને તમે યાદ આવ્યાં

જરા ગાગર છલકી ને તમે યાદ આવ્યાં

જાણે  કાંઠા તોડે  છે કોઈ મહેરામણ રામ

સહેજ ચાંદની ઝલકી ને તમે યાદ આવ્યાં

કોઈ  ઠાલું  મલક્યું  ને તમે યાદ આવ્યાં

જાણે કાનુડાના મુખમાં  બ્રહ્માંડ દીઠું રામ

કોઈ આંખે  વળગ્યું  ને તમે યાદ આવ્યાં

કોઈ આંગણ અટક્યું ને તમે યાદ આવ્યાં

જાણે પગરવની દુનિયામાં શોર થયો રામ

એક પગલું ઊપડ્યું ને તમે યાદ આવ્યાં

-હરીન્દ્ર દવે

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો.. -ઝવેરચંદ મેઘાણી

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો ઊઠો હો તમે ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

કૈલાસી  કંદરાની  રૂપેરી  સોડ  થકી ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

ધૂણન્તાં શિવ  જોગમાયાને ડાકલે હાકલ દેતા ઓ વીર ઊઠો

ભીડ્યા દરવાજાની ભોગળ ભાંગીને તમે પૂરપાટ ઘોડલે છૂટો

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

ધરતીના દેહ પરે ચડિયા છે પુંજ પુંજ સડિયેલાં ચીર ધૂળ  કૂંથો

જોબનના નીર મહીં જામ્યાં શેવાળ ફૂગ  ઝંઝાના વીર તમે ઊઠો

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

કોહેલાં પાંદ ફૂલ ફેંકી નાખો રે ભાઈ  કરમાતી કળીઓને ચૂંટો

થોડી થોડી વાર ભલે બુઝાતા દીવડા ચોર ધાડપાડ ભલે લૂંટો

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

છોને છૂંદાય મારી કૂણેરી કૂંપળો  સૂસવતી  શીત  લઈ  છૂટો

મૂર્છિત વનરાજિનાં ઢંઢોળો માથડાં  ચીરો ચમકાટ એનો જૂઠો

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

ઊઠો  કદરૂપ  પ્રેતસૃષ્ટિના  રાજવી  ફરી  એક વાર ભાંગ ઘૂંટો

ભૂરિયાં લટૂરિયાંની આંધીઓ ઉરાડતા  હુહુકાર સ્વરે કાળ ઊઠો

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

કવિઓના લાડકડા મલયાનિલ મંદ મંદ રહેજે ચંદનની ગોદ સૂતો

નથી નથી પર્વ પુષ્પન્ધવાનું આજ ઘોર વિપ્લવના  ઢોલડાં ધડૂકો

ઓતરાદા વાયરા ઊઠો

-ઝવેરચંદ મેઘાણી

ઘણ રે બોલે ને….-ઝવેરચંદ મેઘાણી

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

 બંધુડો બોલે ને બેનડ  સાંભળે હો જી

એ  જી  સાંભળે  વેદનાની  વાત,

વેણે રે વેણે હો  સત-ફૂલડાં ઝરે હો જી

બહુ દિન ઘડી રે તલવાર,

ઘડી કાંઈ તોપું ને મનવાર

પાંચ-સાત શૂરાના જયકાર

કાજ  ખૂબ ખેલાણા સંહાર

હો એરણ બહેની

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

બંધુડો બોલે ને બેનડ  સાંભળે હો જી

પોકારે પૃથ્વીના કણ કણ કારમા હો જી

પોકારે  પાણીડાં   પારાવારનાં  હો જી

જળ-થળ  પોકારે  થરથરી, 

કબરુંની  જગ્યા  રહી નવ જરી

ભીંસોભીંસ ખાંભીયું ખૂબ ભરી,

હાય તોય તોપું રહી નવ ચરી

હો એરણ બહેની

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

બંધુડો બોલે ને બેનડ  સાંભળે હો જી

ભઠ્ઠીયું જલે રે  બળતા પો'રની હો જી

ધમણ્યું ધમે રે ધખતા પો'રની હો જી

ખન ખન અંગારે ઓરાણા,

કસબી ને કારીગર ભરખાણા

ક્રોડ નર જીવંતા બફાણા,

તોય પૂરા ટોટા  નવ શેકાણા

હો એરણ બહેની

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

બંધુડો બોલે ને બેનડ  સાંભળે હો જી

હથોડા પડે રે આજ જેના હાથના હો જી

તનડાં તૂટે રે આજ જેની કાયનાં હો જી

સોઈ નર હાંફીને આજ ઊભો,

ઘટડામાં ઘડે એક મનસૂબો

બાળ મારાં માગે અન્ન કેરી દેગ,

દેવે કોણ-દાતરડું કે તેગ

હો એરણ બહેની

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

બંધુડો બોલે ને બેનડ  સાંભળે હો જી

આજુથી નવેલાં ઘડતર માંડવા હો જી

ખડ્ગખાંડાંને કણકણ ખાંડવા હો જી

ખાંડી ખાંડી ઘડો હળ કેરા સાજ,

ઝીણી રૂડી દાતરડીનાં રાજ

આજ ખંડે ખંડમાં મંડાય,

એણી પેરે આપણ તેડાં થાય

હો એરણ બહેની

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

બંધુડો બોલે ને બેનડ સાંભળે હો જી

ઘડો હો બાળક કેરાં ઘોડિયાં હો જી

ઘડો હો વિયાતલ નારના ઢોલિયા હો જી

ભાઈ મારા, ગાળીને તોપગોળા,

ઘડો સઈ-મોચીના સંચ બહોળા

ઘડો રાંક રેંટુડાની આરો,

ઘડો દેવ-તંબૂરાના તારો

હો એરણ બહેની

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

બંધુડો બોલે ને બેનડ  સાંભળે હો જી

ભાંગો, હો ભાંગો,

 હો રથ રણજોધના હો જી

પાવળડાં ઘડો,  

હો છોરુડાંનાં દૂધનાં હો જી

ભાઈ મારા લુવારી ભડ રહેજે,

આજ છેલ્લી વેળાના ઘાવ દેજે

ઘાયે ઘાયે સંભારજે ઘટડામાં,

ક્રોડ  ક્રોડ  શોષિતો   દુનિયાનાં

હો એરણ બહેની

ઘણ રે બોલે ને એરણ સાંભળે હો જી,

બંધુડો બોલે ને બેનડ  સાંભળે હો જી

-ઝવેરચંદ મેઘાણી

ખારાં મહાસાગર…-ત્રિ.ગૌ.વ્યાસ

ખારાં-ખારાં ઊસ જેવાં, આછાં-આછાં તેલ

પોણી દુનિયા ઉપર  એવાં પાણી રેલમછેલ

આરો કે ઓવારો નહીં

પાળ કે પરથારો નહીં

સામો તો કિનારો નહીં

પથરાયા એ જળભંડાર સભરભર્યા

આભના સીમાડા પરથી

મોટા-મોટા તરંગ  ઊઠી

વાયુ વેગે આગળ ધાય

ને અથડાતા-પછડાતા પાછા જાય

ઘોર     કરીને    ઘૂઘવે

ગરજે  સાગર  ઘેરે  રવે

કિનારાના  ખડકો   સાથે

ધિંગામસ્તી  કરતો-કરતો

ફીણથી    ફૂંફાડા   કરતો

ઓરો આવે,  આઘો  જાય

ને ભરતી-ઓટ કરતો જાય

ઊંડો-ઊંડો  ગજબ ઊંડો

માણસ ડૂબે, ઘોડા ડૂબે

ઊંચાં  ઊંચાં ઊંટ ડૂબે

હાથી જેવાં તૂત  ડૂબે

કિલ્લાની કિનાર ડૂબે

તાડ જેવાં ઝાડ ડૂબે

મોટા-મોટા પહાડ ડૂબે

ગાંડો થઈને  રેલે તો તો

આખી દુનિયા જળબંબોળ જળબંબોળ

વિશાળ, લાંબો, પહોળો, ઊંડો

એવો મોટો ગંજાવર

એના જેવું કોઈયે ન મળે

મહાસાગર તો મહાસાગર

-ત્રિભુવન ગૌરીશંકર વ્યાસ

ભવિષ્યવેત્તા…-ચં. ચી. મહેતા

 (ઈન્દ્રવજ્રા)

કાલે રજા છે, ગઈ છું ય થાકી, વાંચીશ વહેલા સહુ પાઠ બાકી

તારી હથેળી અહીં લાવ સાચું, હું ભાઈ આજે તુજ ભાગ્ય વાંચું

કેવી  પડી છે  તુજ હસ્તરેખા, જાણે શું લાખે નવ હોય લેખાં

પૈસા પૂછે છે? ધનની ન ખામી, જાણે અહોહો તું કુબેરસ્વામી

છે ચક્રચિન્હો   તુજ  અંગુલિમાં,  જાણે   પુરાયા  ફૂટતી  કળીમાં

છે મત્સ્ય ઊંચો, જવચિન્હ ખાસ્સાં, ને રાજવી લક્ષણ ભાઈનાં શાં

વિદ્યા ઘણી છે મુજ વીરલાને, ને  કીર્તિ એવી કુળહીરલાને

આયુષ્યરેખા અતિ શુદ્ધ ભાળ, ચિંતા કંઈ રોગ તણી તું ટાળ

 

ને હોય ના વાહનખોટ ડેલે, બંધાય ઘોડા વળી  ત્યાં તબેલે

ડોલે સદા યે તુજ દ્વાર હાથી, લે બોલ જોઉં વધુ કાંઈ આથી

જો ભાઈ તારે વળી એક બહેન, ચોરે પચાવે તુજ પાટી પેન

તારું લખે એ ઉજમાળું ભાવિ, જાણે વિધાત્રી થઈ હોય આવી

મારે ય તારે કદી ના વિરોધ, રેખા વહે  છે તુજ  હેતધોધ

એ હેતના ધોધ મહીં હું ન્હાઉં, ચાંદા ઝબોળી હરકે હું ખાઉં

ડોસો થશે જીવન દીર્ઘ તારું, ખોટી ઠરું તો  મુજ મુક્કી હારું

આથી જરા યે કહું ના વધારે, કહેતા રખે તું મુજને વિસારે

જોજે કહ્યું તે સહુ સાચું થાય,  ઈલા પછી તો નહિ હર્ષ માય

પેંડા પતાસા ભરી પેટ ખાજે, ને આજ જેવી કવિતા તું ગાજે

            -ચંદ્રવદન ચીમનલાલ મહેતા